آخرت را به دنيا ميفروشند چنانچه مشاهده ميكنيم كه از هر راهى استفاده دارد و لو راه حرام باشد و كسب غير مشروع و شغل مخالف دين ميگيرند مثل ربا و ظلم و اعانت ظالم كه دين را به دنيا ميفروشند بلكه بسا بدنياى غير . و لفظ تجارت شامل همه نوع منافع مىشود محلله و محرمه و ديگر لذائذ نفسانيه مثل ساز و آواز و رقص و غير اينها از لهويات كه مقدم بر واجبات ميدارند . اينها اهل دنيا هستند كه ميفرمايد : مَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ وَ مَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيا نُؤْتِهِ مِنْها وَ ما لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ شورى آيهء 19 . و غير اينها از آيات . انْفَضُّوا إِلَيْها بعضى مفسرين گفتند : ضمير اليها به تجارت بر ميگردد و اگر به لهو يا به هر دو برميگشت اليه و اليهما ميفرمود لكن مراد مجموع من حيث المجموع است كه شامل تمام منافع و لهويات مىشود ، و فض بمعنى تفرقه و پراكنده شده و از هم پاشيده شده و خورد شده . يعنى اينها متفرق شدند . خبر از جابر است ميگويد : ( اقبل عير و نحن نصلى مع رسول اللَّه الجمعة فانفض الناس اليها فما بقى غير اثنى عشر أنا منهم ) از اين خبر استفاده مىشود كه ضمير اليها در آيه راجع به عير است نه بتجارت و لهو . وَ تَرَكُوكَ قائِماً ظاهرا مراد قيام صلوة است كه حضرت مشغول نماز بود نه خطبه كه اقامهء نماز ميكرد و بعيد نيست زيرا در حال نماز روى به قبله بوده و اينها عقب سر حضرت بودند فرار كردند و اگر در حال خطبه بود روى به آنها بود و شرم ميكردند كه برخيزند و بروند . قُلْ ما عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ مِنَ اللَّهْوِ وَ مِنَ التِّجارَةِ معنى اين است كه لهو و تجارت خيرى در او نيست مثل الايمان خير من الكفر نه اينكه آن هم خوب است و اين بهتر است . وَ اللَّهُ خَيْرُ الرَّازِقِينَ رزق بيد قدرت الهى است : إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ ذاريات آيهء 58 . هذا آخر ما اردنا في تفسير سورة الجمعة و يليه انشاء اللَّه تفسير سورة المنافقين و